De geschiedenis van Fadogia agrestis: hoe het supplement populair werd
Tot een paar jaar geleden kende vrijwel niemand buiten Nigeria de naam Fadogia agrestis. Inmiddels staat het struikje in capsulevorm op sportfora en in supplementenlijstjes naast tongkat ali en ashwagandha. Hoe kon een plant zonder enige humane klinische studie zo snel zo bekend worden? De redactie volgde het spoor terug.
Een plant uit de West-Afrikaanse savanne
Fadogia agrestis is een kleine, houtige struik uit de sterbladigenfamilie (Rubiaceae), dezelfde familie waartoe ook de koffieplant behoort. De soort groeit in de droge savannegebieden van West- en Centraal-Afrika, onder meer in Nigeria, Ghana en Kameroen. Het deel dat traditioneel wordt gebruikt is de stengel, die gedroogd en tot poeder vermalen wordt.
In de lokale volksgeneeskunde heeft de plant verschillende toepassingen. Veldonderzoekers beschrijven gebruik tegen koorts, maagklachten en nierproblemen, maar de bekendste reputatie is die van afrodisiacum. Mannen kregen een aftreksel van de stengel om hun libido en seksuele prestaties te verbeteren, vaak in combinatie met andere planten.
Zulke traditionele toepassingen zijn waardevol als startpunt voor onderzoek, maar zeggen weinig over werkzaamheid of veiligheid. Volksgeneeskunde werkt met wisselende doses, mengsels en verwachtingen, en effecten worden zelden systematisch vastgelegd. Dat geldt voor Fadogia net zo goed als voor veel andere planten met een vergelijkbare reputatie.
Opvallend is dat de plant decennialang uitsluitend regionaal bekend bleef. Er was geen commerciële teelt, geen gestandaardiseerd extract en geen internationale interesse. Die situatie veranderde pas toen een kleine onderzoeksgroep aan een Nigeriaanse universiteit de plant in het laboratorium ging bestuderen.
De Nigeriaanse rattenstudies
Begin jaren 2000 publiceerden onderzoekers van de Universiteit van Ilorin, onder leiding van M.T. Yakubu, een reeks dierstudies naar het waterige extract van de Fadogia-stengel. De bekendste verscheen in 2005 in het Asian Journal of Andrology. Mannelijke albinoratten kregen gedurende enkele dagen het extract via een maagsonde, waarna paringsgedrag en hormoonwaarden werden gemeten.
De resultaten waren opvallend. De dieren lieten meer paringsgedrag zien en in het bloed werden hogere testosteronwaarden gemeten dan bij de controlegroep. De auteurs concludeerden dat het extract een afrodisiaca-effect had en dat dit de traditionele toepassing ondersteunde. Het waren precies deze grafieken die later op internet zouden rondgaan.
Minder vaak geciteerd wordt dat dezelfde onderzoeksgroep ook toxicologische signalen rapporteerde. In vervolgonderzoek bij ratten werden veranderingen beschreven in enzymen en weefselmarkers van onder meer testikels, lever en nieren, wat de auteurs interpreteerden als mogelijke belasting van die organen bij langere toediening. Hoe relevant dat is voor mensen, weet niemand.
Belangrijk om te beseffen: het ging om kleine groepen proefdieren, één laboratorium en doseringen per kilogram lichaamsgewicht die niet zomaar naar mensen te vertalen zijn. Onafhankelijke replicatie door andere onderzoeksgroepen is er nauwelijks. In de wetenschap geldt zo'n basis als hypothesevormend, niet als bewijs.
Van vakblad naar podcast
Jarenlang bleven de Nigeriaanse publicaties een niche binnen de farmacognosie. De doorbraak naar een breed publiek kwam rond 2021 en 2022, toen enkele invloedrijke Amerikaanse gezondheids- en wetenschapspodcasts Fadogia noemden als middel dat bij mannen het luteïniserend hormoon en daarmee de testosteronproductie zou kunnen ondersteunen.
Wat daarbij vaak verloren ging, waren de kanttekeningen. Sommige sprekers wezen wel degelijk op de beperkte data en op de toxiciteitssignalen in dierstudies, maar in samenvattingen, korte video's en forumberichten verdwenen die nuances snel. Wat overbleef was een eenvoudige boodschap: een natuurlijke testosteronbooster met wetenschappelijke onderbouwing.
Supplementenfabrikanten reageerden vlot. Binnen korte tijd verschenen capsules met Fadogia-extract, vaak in combinatie met tongkat ali (Eurycoma longifolia), zink of boron. Etiketten verwezen naar studies zonder te vermelden dat die bij ratten waren gedaan. Zoekvolumes en verkoopcijfers stegen mee.
Deze route, van kleine dierstudie naar virale claim, is niet uniek. Eerder doorliepen ook tribulus terrestris en verschillende ecdysteroïden een vergelijkbaar traject. Het patroon herhaalt zich: een plausibel mechanisme, een paar gunstige grafieken en een groot publiek dat op zoek is naar natuurlijke alternatieven voor hormoontherapie.
Waar het bewijs ophoudt
Op het moment van schrijven is de redactie geen gepubliceerde, gerandomiseerde gecontroleerde studie bij mensen bekend die het effect van Fadogia agrestis op testosteron, spiermassa of sportprestaties heeft onderzocht. Alle uitspraken over werking bij mensen zijn dus extrapolaties uit dieronderzoek.
Het loont om naar anabole steroiden bestellen te kijken.
Bredere analyses van testosteronboosters laten zien waarom dat ertoe doet. Clemesha en collega's onderzochten in 2020 de ingrediënten van populaire testosteronsupplementen en concludeerden dat de meeste claims niet door de wetenschappelijke literatuur worden gedragen. Een eerdere analyse van online supplementen tegen erectiestoornissen kwam tot een vergelijkbare conclusie.
| Type bewijs | Beschikbaar voor Fadogia? | Wat het betekent |
|---|---|---|
| Traditioneel gebruik | Ja, West-Afrika | Startpunt voor onderzoek, geen bewijs |
| Dierstudies (ratten) | Ja, vooral één onderzoeksgroep | Hypothese; ook toxiciteitssignalen |
| Gecontroleerde studies bij mensen | Niet gevonden | Werkzaamheid en veiligheid onbekend |
| Langetermijnveiligheid | Niet onderzocht | Onzekerheid over organen, met name testikels |
Ook het veronderstelde mechanisme is niet bevestigd. Of een stijging van testosteron bij ratten iets zegt over gezonde, getrainde mannen met normale hormoonwaarden, is twijfelachtig. Bij mensen met een normaal hormoonprofiel leidt een kleine verschuiving binnen de normaalwaarden doorgaans niet tot meetbaar meer spiermassa.
Daarbij komt het toxiciteitsvraagstuk. Juist het orgaan waar de plant op zou moeten werken, de testikel, liet in dieronderzoek veranderingen zien. Zolang dat niet bij mensen is uitgezocht, is voorzichtigheid de enige verdedigbare houding.
Regels en kwaliteit in Nederland en de EU
Supplementen vallen in Nederland onder de Warenwet en het Warenwetbesluit voedingssupplementen. Toezicht ligt bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Een fabrikant of verkoper is zelf verantwoordelijk voor de veiligheid van het product; er is geen voorafgaande goedkeuring zoals bij geneesmiddelen.
Voor planten zonder aantoonbare consumptiegeschiedenis in de EU vóór mei 1997 geldt bovendien de Europese Novel Food-verordening (EU) 2015/2283. Of Fadogia-extract daaronder valt, is voor consumenten moeilijk na te gaan. Wie twijfelt, kan de Novel Food-catalogus van de Europese Commissie raadplegen of het Voedingscentrum en de NVWA volgen voor waarschuwingen.
- Gezondheidsclaims zoals "verhoogt testosteron" zijn in de EU niet toegestaan voor Fadogia, omdat er geen goedgekeurde claim bestaat.
- Producten uit webshops buiten de EU vallen vaak buiten effectief toezicht op samenstelling en zuiverheid.
- Wedstrijdsporters lopen bij elk onbekend supplement een risico op verontreiniging met verboden stoffen; de Dopingautoriteit adviseert daarom terughoudendheid.
Ook de kwaliteit varieert sterk. Etiketten vermelden soms een "extract 10:1" of "20:1" zonder te verduidelijken wat dat betekent of welke stof gestandaardiseerd is. Onafhankelijke analyses van de daadwerkelijke inhoud zijn schaars.
Conclusies van de redactie
De opkomst van Fadogia agrestis is vooral een mediaverhaal. Een handvol rattenstudies uit één laboratorium werd via podcasts en sociale media opgeblazen tot een "bewezen" testosteronbooster, terwijl gegevens bij mensen ontbreken.
De dierstudies leveren bovendien niet alleen gunstige signalen op, maar ook aanwijzingen voor mogelijke schade aan testikels en andere organen. Dat maakt de verhouding tussen verwachte winst en mogelijk risico onduidelijk.
Wie werkelijk wil weten hoe het met de eigen hormoonbalans staat, begint bij een bloedonderzoek en een gesprek met een arts. Slaap, voldoende energie-inname, krachttraining en een gezond gewicht hebben bovendien een veel steviger wetenschappelijke basis dan welke exotische plant ook.
Verder lezen? Bekijk ook onze stukken over tongkat ali en wat het onderzoek zegt, over normaalwaarden van testosteron bij sporters en over het dopingrisico van supplementen.
Literatuurlijst
- Yakubu MT, Akanji MA, Oladiji AT. Aphrodisiac potentials of the aqueous extract of Fadogia agrestis (Schweinf. Ex Hiern) stem in male albino rats. Asian J Androl. 2005;7(4):399–404.
- Yakubu MT, Akanji MA, Oladiji AT. Male sexual dysfunction and methods used in assessing medicinal plants with aphrodisiac potentials. Pharmacogn Rev. 2007;1(1):49–56.
- Clemesha CG, Thaker H, Samplaski MK. 'Testosterone boosting' supplements composition and claims are not supported by the academic literature. World J Mens Health. 2020;38(1):115–122.
- Balasubramanian A, Thirumavalavan N, Srivatsav A, et al. An analysis of popular online erectile dysfunction supplements. J Sex Med. 2019;16(6):843–852.
- Regulation (EU) 2015/2283 of the European Parliament and of the Council of 25 November 2015 on novel foods. Off J Eur Union. 2015;L327:1–22.
- Bhasin S, Brito JP, Cunningham GR, et al. Testosterone therapy in men with hypogonadism: an Endocrine Society clinical practice guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2018;103(5):1715–1744.
