Hoe neem je turkesteron in: dosering, tijdstip en duur
Turkesteron wordt online gepresenteerd als natuurlijk alternatief voor anabolen. Maar welke dosering is eigenlijk onderzocht, wanneer neem je het in en hoe lang is verantwoord? De redactie zette de feiten op een rij.
Wat is turkesteron?
Turkesteron is een ecdysteroïde: een plantaardige stof die chemisch verwant is aan de vervellingshormonen van insecten. De stof wordt gewonnen uit Ajuga turkestanica, een plant uit Centraal-Azië. Supplementen bevatten meestal een extract dat op een bepaald turkesterongehalte is gestandaardiseerd.
Ecdysteroïden worden al sinds de Sovjettijd onderzocht als mogelijk middel om spieropbouw te ondersteunen. Ze binden niet aan de androgeenreceptor zoals testosteron, en daarom worden ze vaak als ‘natuurlijk anabool’ zonder hormonale bijwerkingen gepresenteerd.
Die marketing loopt ver voor op de wetenschap. Er zijn vooral studies in cellen en bij knaagdieren, en slechts een handvol kleine studies bij mensen. Wie turkesteron overweegt, moet weten dat de onderbouwing veel dunner is dan bij klassieke supplementen.
In de Europese Unie is de status van ecdysteroïde-extracten niet eenduidig; plantenextracten kunnen onder de novel-foodregels vallen als ze vóór 1997 niet in betekenisvolle mate werden geconsumeerd. Controleer daarom of een product legaal op de Nederlandse markt wordt aangeboden.
Wat zegt het onderzoek?
Een veelgeciteerde studie uit 2019 onderzocht in Duitsland ecdysteron, een verwante ecdysteroïde, bij krachtsporters. De groep met ecdysteron won meer spiermassa en kracht dan de controlegroep. De studie was echter klein en werd mede uitgevoerd in het kader van antidopingonderzoek.
Specifiek voor turkesteron zijn de humane gegevens nog schaarser. Gepubliceerde gecontroleerde studies met een gestandaardiseerd turkesteronextract zijn klein en kort, en de eerste resultaten laten geen duidelijke verbetering van lichaamssamenstelling ten opzichte van placebo zien. Ook een oudere studie met ecdysteron bij getrainde mannen vond geen extra effect op spiermassa of kracht.
Daarnaast blijkt uit analyses dat het werkelijke gehalte in commerciële producten sterk kan afwijken van het etiket. Sommige producten bevatten nauwelijks meetbare hoeveelheden van de werkzame stof.
Kortom: er is een interessante biologische hypothese, maar geen solide bewijs dat turkesteron bij gezonde sporters spiermassa of kracht verhoogt.
Dosering in de praktijk
Omdat er geen officiële aanbevolen dosis bestaat, is de praktijk vooral gebaseerd op fabrikantinformatie en de weinige studies. Supplementen bevatten doorgaans 250 tot 500 mg extract per portie, gestandaardiseerd op ongeveer 10 tot 20 procent turkesteron.
In de eerder genoemde studies werden doseringen van enkele honderden milligram per dag gebruikt, verdeeld over één of twee innamemomenten. Hogere doses zijn niet beter onderzocht en bieden geen aantoonbaar voordeel.
Praktische richtlijnen voor wie het toch wil proberen:
- Houd je aan de dosering op het etiket en overschrijd die niet.
- Kies een product met een vermeld gestandaardiseerd gehalte en bij voorkeur een onafhankelijk analysecertificaat.
- Combineer het niet met andere nieuwe supplementen tegelijk, zodat je effecten en bijwerkingen kunt herleiden.
- Noteer gewicht, kracht en omtrekmaten vooraf om na enkele weken objectief te kunnen vergelijken.
Wie geen meetbaar verschil ziet, hoeft niet te verhogen; dat is eerder een teken dat het middel bij jou weinig toevoegt.
Tijdstip van inname en duur
Ecdysteroïden zijn vetoplosbaar en worden matig opgenomen. Daarom adviseren veel fabrikanten inname bij een maaltijd met wat vet. Of dat de werking verbetert, is niet onderzocht, maar het kan maag-darmklachten verminderen.
Een bepaald moment rond de training lijkt niet nodig. Bij een dosis die over twee momenten wordt verdeeld, kiezen gebruikers meestal voor ontbijt en avondeten.
Over de duur is weinig bekend. Studies liepen vier tot tien weken. Langdurige veiligheid is niet onderzocht, en dat is een reden om het gebruik te beperken en na een periode te evalueren.
| Aspect | Wat bekend is | Wat onbekend is |
|---|---|---|
| Dosering | Studies met enkele honderden mg per dag | Optimale dosis |
| Tijdstip | Bij de maaltijd wordt vaak geadviseerd | Invloed op opname |
| Duur | Studies van 4–10 weken | Veiligheid op lange termijn |
| Effect | Kleine studies, wisselende uitkomsten | Effect bij getrainde sporters |
Veiligheid en dopingcontrole
In de korte studies werden geen ernstige bijwerkingen gemeld. Incidenteel worden maagklachten genoemd. Omdat de stof via de lever wordt verwerkt en gegevens op lange termijn ontbreken, is voorzichtigheid op zijn plaats bij leverproblemen, zwangerschap en borstvoeding.
Voor wedstrijdsporters is de dopingstatus relevant. Het Wereldantidopingagentschap heeft ecdysteron op het monitoringprogramma geplaatst. Het staat niet op de verboden lijst, maar wordt wel gevolgd.
Het grotere risico zit in vervuiling. Supplementen kunnen onbedoeld verboden stoffen bevatten. De Dopingautoriteit adviseert Nederlandse topsporters daarom alleen supplementen te gebruiken die volgens het NZVT-systeem zijn getest.
Wie medicijnen gebruikt of een chronische aandoening heeft, bespreekt het gebruik van turkesteron het beste eerst met de huisarts.
Conclusies van de redactie
Turkesteron is een plantaardige stof met een interessant werkingsmechanisme, maar het bewijs bij mensen is mager en deels negatief. De marketingclaims overtreffen ruim wat de studies laten zien.
Wie het wil proberen, houdt zich aan de dosering van de fabrikant, kiest een gecontroleerd product en meet het effect objectief. Het belangrijkste blijft een goed trainingsprogramma, voldoende eiwit en voldoende slaap.
Voor spieropbouw zijn creatine en eiwit veruit beter onderbouwd. Investeer daar eerst in voordat je experimenteert met nieuwe extracten.
Lees ook onze artikelen over ecdysteron en dopingregels, over creatine voor beginners en over eiwitbehoefte bij krachttraining.
Literatuurlijst
- Isenmann E, Ambrosio G, Joseph JF, et al. Ecdysteroids as non-conventional anabolic agent: performance enhancement by ecdysterone supplementation in humans. Arch Toxicol. 2019;93(7):1807–1816.
- Dinan L, Dioh W, Veillet S, Lafont R. 20-Hydroxyecdysone, from plant extracts to clinical use: therapeutic potential for the treatment of neuromuscular, cardio-metabolic and respiratory diseases. Biomedicines. 2021;9(5):492.
- Parr MK, Botrè F, Naß A, et al. Ecdysteroids: a novel class of anabolic agents? Biol Sport. 2015;32(2):169–173.
- Wilborn CD, Taylor LW, Campbell BI, et al. Effects of methoxyisoflavone, ecdysterone, and sulfo-polysaccharide supplementation on training adaptations in resistance-trained males. J Int Soc Sports Nutr. 2006;3(2):19–27.
- Bathori M, Toth N, Hunyadi A, et al. Phytoecdysteroids and anabolic-androgenic steroids – structure and effects on humans. Curr Med Chem. 2008;15(1):75–91.
