Boswellia voor sporters boven de 40
Wie na zijn veertigste blijft hardlopen, tennissen of zware gewichten tillen, merkt vroeg of laat dat knieën en heupen minder vergevingsgezind worden. Boswellia, het extract van wierookhars, duikt steeds vaker op in gewrichtssupplementen. De redactie onderzocht wat dit middel kan betekenen voor actieve mensen op middelbare leeftijd.
Van wierook naar supplement
Boswellia is een geslacht van bomen dat groeit in droge gebieden van India, het Arabisch Schiereiland en Noordoost-Afrika. Als de schors wordt ingesneden, komt een gomhars vrij die na drogen bekendstaat als wierook of olibanum. Het hars wordt al duizenden jaren gebruikt bij religieuze ceremonies.
In de Ayurveda, de traditionele Indiase geneeskunde, wordt het hars van Boswellia serrata, daar salai guggul genoemd, ingezet bij gewrichtsklachten en ontstekingen. Ook in de Arabische en Afrikaanse volksgeneeskunde werd wierook gebruikt bij pijn en zwellingen.
Moderne supplementen bevatten meestal een extract van Boswellia serrata, gestandaardiseerd op het gehalte aan boswelliazuren. Sommige producten zijn verrijkt met een specifiek boswelliazuur, AKBA, dat in laboratoriumonderzoek als een van de meest actieve bestanddelen wordt beschouwd.
De verschillen tussen producten zijn groot. Een ruw harspoeder bevat een andere samenstelling dan een sterk gestandaardiseerd extract. Dat maakt het lastig om resultaten uit studies direct te vertalen naar willekeurige supplementen in de drogisterij.
Gewrichten na je veertigste
Artrose is de meest voorkomende gewrichtsaandoening in Nederland en neemt toe met de leeftijd. Het kraakbeen wordt dunner en minder veerkrachtig, het onderliggende bot verandert en het gewrichtskapsel kan ontstoken raken. Klachten zijn pijn bij belasting, ochtendstijfheid en verminderde beweeglijkheid.
Voor sporters boven de 40 spelen vaak meerdere factoren tegelijk. Oude blessures, zoals een gescheurde meniscus of kruisband, verhogen het risico op artrose later in het leven. Ook een hoger lichaamsgewicht en jarenlange herhaalde belasting dragen bij.
Tegelijk is bewegen een van de beste manieren om gewrichten gezond te houden. De richtlijnen voor artrose noemen oefentherapie en gewichtsbeheersing als eerste behandelstap. Stoppen met sporten is dus zelden het juiste antwoord.
Supplementen als boswellia worden daarom vooral gezien als mogelijke aanvulling op een goed trainingsprogramma, niet als vervanging. Het doel is om klachten zo te verminderen dat iemand actief kan blijven.
Hoe boswelliazuren werken
Het bekendste werkingsmechanisme van boswelliazuren is remming van het enzym 5-lipoxygenase. Dit enzym is betrokken bij de aanmaak van leukotriënen, signaalstoffen die een rol spelen bij ontstekingsreacties. Ammon (2006) beschreef in een overzichtsartikel uitgebreid deze en andere ontstekingsremmende eigenschappen.
Dat mechanisme verschilt van dat van gangbare ontstekingsremmers zoals ibuprofen en naproxen. Die NSAID's remmen vooral cyclo-oxygenase en daarmee de aanmaak van prostaglandines. Langdurig gebruik van NSAID's gaat gepaard met risico's voor maag, nieren en hart.
In laboratorium- en dieronderzoek zijn daarnaast effecten beschreven op ontstekingseiwitten en op enzymen die kraakbeen afbreken. Of deze effecten bij mensen in voldoende mate optreden om het verloop van artrose te beïnvloeden, is niet bewezen.
De opname van boswelliazuren uit de darm is relatief beperkt en wordt verbeterd door inname met een vetrijke maaltijd. Daarom combineren sommige fabrikanten het extract met fosfolipiden of andere technieken om de biologische beschikbaarheid te verhogen.
Klinisch onderzoek bij artrose
Een van de eerste gerandomiseerde studies werd uitgevoerd door Kimmatkar en collega's (2003) bij patiënten met knieartrose. De groep die boswellia-extract kreeg, rapporteerde minder pijn en zwelling en een grotere loopafstand dan de placebogroep. De studie was echter klein.
Sengupta en collega's (2008) onderzochten een extract dat verrijkt was met AKBA. Na enkele weken verbeterden pijn en functie in de behandelgroep in vergelijking met placebo. Ook hier ging het om een beperkte groep deelnemers en werd het onderzoek gefinancierd door de producent.
Een meta-analyse van Yu en collega's (2020) bundelde de beschikbare gerandomiseerde studies en concludeerde dat boswellia pijn en stijfheid bij artrose vermindert en de functie verbetert, met een gunstig veiligheidsprofiel. De auteurs wezen wel op de beperkte omvang en kwaliteit van veel studies.
Een Cochrane-review van kruidenmiddelen bij artrose (Cameron & Chrubasik, 2014) noemde boswellia een van de middelen met de meest veelbelovende resultaten, maar adviseerde grotere en onafhankelijke studies. Belangrijk: vrijwel al het onderzoek betreft mensen met vastgestelde artrose, niet gezonde sporters die blessures willen voorkomen.
| Vraag | Stand van het bewijs |
|---|---|
| Minder pijn bij knieartrose | Matig, meerdere kleine RCT's en een meta-analyse |
| Betere gewrichtsfunctie | Matig, vergelijkbare beperkingen |
| Vertragen van kraakbeenschade | Niet aangetoond bij mensen |
| Voorkomen van sportblessures | Niet onderzocht |
| Sneller herstel na training | Onvoldoende gegevens |
Gebruik, veiligheid en interacties
In studies werden gestandaardiseerde extracten gebruikt in hoeveelheden van ongeveer 100 tot 1000 mg per dag, afhankelijk van het type extract en het gehalte aan boswelliazuren. Effecten werden meestal pas na enkele weken gemeten, wat betekent dat boswellia geen snelwerkende pijnstiller is.
- Neem het supplement bij een maaltijd met vet voor een betere opname.
- Geef het ten minste 6 tot 8 weken voordat je het effect beoordeelt.
- Kies een product waarvan de standaardisatie op het etiket staat vermeld.
- Stop bij maagklachten, huiduitslag of andere ongewone verschijnselen.
Boswellia wordt in studies over het algemeen goed verdragen. Genoemde bijwerkingen zijn vooral maag-darmklachten zoals misselijkheid, brandend maagzuur en diarree. Zeldzaam zijn allergische huidreacties.
Er zijn theoretische interacties met bloedverdunners en met middelen die via bepaalde leverenzymen worden afgebroken. Tijdens zwangerschap en borstvoeding wordt gebruik afgeraden wegens gebrek aan gegevens. In Nederland valt boswellia als voedingssupplement onder de Warenwet; er zijn geen goedgekeurde EU-gezondheidsclaims over gewrichten voor dit middel.
Conclusies van de redactie
Boswellia is een van de beter onderzochte kruidenmiddelen bij artrose. Kleine gerandomiseerde studies en een meta-analyse wijzen op een bescheiden afname van pijn en stijfheid na enkele weken gebruik.
Voor gezonde sporters boven de 40 zonder klachten is er geen bewijs dat boswellia blessures voorkomt of het herstel versnelt. De waarde ligt vooral bij mensen met beginnende artrose die actief willen blijven.
Oefentherapie, krachttraining voor de spieren rond het gewricht en gewichtsbeheersing blijven de basis. Boswellia kan daar hooguit een aanvulling op zijn, bij voorkeur in overleg met een arts.
Voor verdere verdieping raden we onze stukken aan over glucosamine en chondroïtine, over curcumine bij gewrichtspijn en over krachttraining voor knieën met artrose.
Literatuurlijst
- Kimmatkar N, Thawani V, Hingorani L, Khiyani R. Efficacy and tolerability of Boswellia serrata extract in treatment of osteoarthritis of knee – a randomized double blind placebo controlled trial. Phytomedicine. 2003;10(1):3–7.
- Sengupta K, Alluri KV, Satish AR, et al. A double blind, randomized, placebo controlled study of the efficacy and safety of 5-Loxin for treatment of osteoarthritis of the knee. Arthritis Res Ther. 2008;10(4):R85.
- Yu G, Xiang W, Zhang T, Zeng L, Yang K, Li J. Effectiveness of Boswellia and Boswellia extract for osteoarthritis patients: a systematic review and meta-analysis. BMC Complement Med Ther. 2020;20(1):225.
- Cameron M, Chrubasik S. Oral herbal therapies for treating osteoarthritis. Cochrane Database Syst Rev. 2014;(5):CD002947.
- Ammon HPT. Boswellic acids in chronic inflammatory diseases. Planta Med. 2006;72(12):1100–1116.
